Chuyển font TCVN3, VNI sang Unicode
Cập nhật ngày 26/10/2026 · CÔNG TY TNHH FETCH LABS
Mở một công văn, hợp đồng soạn từ những năm 2000 và thấy chữ thành “Céng hßa”, “Vieät Nam”? Văn bản đó được gõ bằng phông chữ (font) theo bảng mã cũ TCVN3 (ABC) hoặc VNI. Bài này giải thích vì sao lỗi, cách nhận ra từng bảng mã và cách chuyển sang Unicode.
Vì sao văn bản cũ bị lỗi dấu
Trước khi Unicode phổ biến, mỗi bộ phông tiếng Việt dùng một bảng mã riêng. Hai bảng mã gặp nhiều nhất là TCVN3 (ABC), theo tiêu chuẩn TCVN 5712:1993, đi kèm các phông có tên bắt đầu bằng “.Vn”, và VNI, đi kèm các phông có tên bắt đầu bằng “VNI-”.
Với các bảng mã này, file chỉ lưu mã số của ký tự, còn hình chữ có dấu nằm trong phông. Máy nào có đúng phông thì chữ hiện đúng. Máy không cài phông đó sẽ thay bằng một phông khác, và cùng mã số ấy hiện ra thành ký tự lạ. Unicode thì khác: mỗi chữ có dấu có một mã riêng, dùng chung cho mọi phông Unicode như Times New Roman, Arial, nên văn bản hiện đúng trên mọi máy.
Văn bản hành chính hiện nay dùng phông Times New Roman, bộ mã ký tự Unicode theo TCVN 6909:2001 (Nghị định 30/2020/NĐ-CP, Phụ lục I, Phần I, mục I khoản 4). Văn bản cũ cần chuyển sang Unicode trước khi sửa tiếp hoặc gửi đi.
Nhận biết văn bản đang dùng bảng mã nào
Bấm vào một đoạn chữ lỗi và xem tên phông ở thanh công cụ. Nếu máy không có phông, tên phông vẫn hiện, chỉ có hình chữ là sai.
| Bảng mã | Tên phông thường gặp | Dòng “Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” khi máy thiếu phông |
|---|---|---|
| TCVN3 (ABC) | .VnTime, .VnTimeH, .VnArial, .VnArialH | Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam |
| VNI | VNI-Times, VNI-Helve, VNI-Arial | Coäng hoøa xaõ hoäi chuû nghóa Vieät Nam |
| Unicode | Times New Roman, Arial, Tahoma | Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam |
- TCVN3: chữ có dấu biến thành các ký tự như “é”, “ß”, “·”, “ñ”, “Ö”, nhưng mỗi chữ vẫn giữ đúng số ký tự. Phông có chữ “H” ở cuối (.VnTimeH) là phông chữ hoa riêng của TCVN3.
- VNI: một chữ có dấu thành hai ký tự, ví dụ “ệ” thành “eä”, “ộ” thành “oä”, nên dòng chữ dài ra.
- Đã là Unicode mà vẫn lỗi: thường do phông đang chọn không có đủ chữ tiếng Việt. Đổi sang Times New Roman hoặc Arial là đủ, không cần chuyển mã.
Cách chuyển sang Unicode bằng Unikey
Unikey, bộ gõ tiếng Việt phổ biến trên Windows, có sẵn công cụ chuyển mã. Công cụ này chuyển chữ trong bộ nhớ tạm (clipboard), nên dùng được với bộ văn phòng đang dùng, miễn là bạn sao chép và dán được.
- Sao lưu file gốc trước khi sửa.
- Mở file, chọn đoạn chữ gõ bằng phông cũ. Nếu cả văn bản cùng một bảng mã, bấm Ctrl+A để chọn hết. Bấm Ctrl+C để sao chép.
- Bấm chuột phải vào biểu tượng Unikey ở góc dưới màn hình, chọn “Công cụ…”, hoặc bấm Ctrl+Shift+F6.
- Ở mục bảng mã, chọn Nguồn là “TCVN3 (ABC)” hoặc “VNI Windows”, Đích là “Unicode”.
- Bấm “Chuyển mã”. Unikey báo khi chuyển xong.
- Quay lại văn bản, giữ nguyên đoạn đang chọn và bấm Ctrl+V để dán đè.
- Đổi phông của đoạn vừa dán sang một phông Unicode như Times New Roman. Nếu vẫn để phông .Vn hay VNI-, chữ sẽ lại hiện sai.
- Đọc lại một lượt, rồi lưu thành file mới dạng .docx.
Định dạng in đậm, in nghiêng thường được giữ lại sau khi dán, nhưng nên kiểm tra lại các đoạn có định dạng đặc biệt. Nếu chỉ cần đọc văn bản cũ trên một máy, cài bộ phông .Vn hoặc VNI- lên máy đó cũng đủ. Cách này không giúp người nhận file, vì máy của họ cũng phải có phông.
Những lỗi hay gặp khi chuyển
- Văn bản trộn nhiều bảng mã. Văn bản sửa qua nhiều người có thể có đoạn TCVN3, đoạn VNI, đoạn đã là Unicode. Chọn và chuyển riêng từng phần theo đúng bảng mã của nó. Chuyển nhầm một đoạn đã là Unicode sẽ làm hỏng đoạn đó.
- Bảng, đầu trang, chân trang, hộp văn bản. Lệnh chọn hết (Ctrl+A) thường không chọn chữ trong đầu trang, chân trang, hộp văn bản và chú thích cuối trang. Mở từng phần và chuyển riêng. Bảng nhiều ô nên kiểm tra lại từng ô sau khi dán.
- Chữ hoa trong phông .VnTimeH. TCVN3 lưu chữ hoa có dấu bằng một phông riêng, nên tiêu đề, Quốc hiệu gõ bằng phông này có thể thành chữ thường sau khi chuyển. Chuyển riêng các dòng này rồi đổi lại thành chữ hoa (công cụ của Unikey có tùy chọn “Sang chữ hoa”).
- Chuyển hai lần. Chuyển lại một đoạn đã chuyển cũng làm hỏng chữ. Nếu lỡ tay, bấm Ctrl+Z hoặc mở lại bản sao lưu.
- Quên đổi phông. Dữ liệu đã là Unicode nhưng vẫn để phông cũ thì chữ vẫn hiện sai.
- Tên riêng, số liệu. Sau khi chuyển, đối chiếu tên người, địa danh, số tiền với bản in cũ nếu có.
Fetch Office dự kiến làm việc này khi mở file
Fetch Office chưa phát hành. Dự kiến khi phát hành, Fetch Office nhận ra văn bản gõ bằng phông TCVN3 (ABC), VNI ngay khi mở file và chuyển sang Unicode, để chữ hiện đủ dấu mà không cần cài lại phông cũ hay sao chép qua lại. Văn bản trộn nhiều bảng mã có thể còn vài chỗ cần sửa tay. Xem thêm các tính năng tiếng Việt dự kiến hoặc tải mẫu văn bản hành chính.
Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý.